UTRECHT – Ithaka bestaat dit jaar vijftig jaar en is in die tijd uitgegroeid van twee klaslokalen tot een grote school voor nieuwkomers in Utrecht. De school biedt voortgezet onderwijs aan jongeren van twaalf tot achttien jaar die niet in Nederland zijn geboren en hier hun eerste stappen zetten in het onderwijssysteem.
School
Ithaka is voor de meeste leerlingen de eerste school in Nederland. Directeur Gerben Houwe werkt er inmiddels twaalf jaar en raakte betrokken vanuit zijn interesse voor de doelgroep. ‘Hoe zorgen we ervoor dat deze kinderen echt een goede start krijgen in een nieuw thuisland,’ zegt hij. Die vraag vormt volgens hem nog altijd de kern van het onderwijs op Ithaka.
Groei
Waar de school vijftig jaar geleden begon met twee klassen aan de rand van Ondiep, telt Ithaka nu zo’n zestig klassen verdeeld over twee gebouwen in Overvecht. In totaal volgen ongeveer 950 leerlingen onderwijs. Dat aantal wisselt wekelijks, omdat nieuwkomers zich het hele jaar door kunnen aanmelden. Leerlingen komen niet alleen uit Utrecht, maar ook uit vijftien omliggende gemeenten.
Onderwijs
Centraal staat het leren van de Nederlandse taal, maar dat gebeurt volgens een brede aanpak. Naast intensieve lessen Nederlands als tweede taal wordt veel gewerkt met samenwerking, sport en kunst. ‘Je leert een taal niet alleen uit een boek,’ zegt Gerben. ‘Je moet die ook in de praktijk gebruiken.’ Voor sommige leerlingen betekent dit zelfs dat zij eerst nog moeten leren lezen en schrijven.
Diversiteit
De leerlingenpopulatie is zeer divers. Op dit moment telt Ithaka jongeren met 77 verschillende nationaliteiten. Die samenstelling is door de jaren heen steeds veranderd, met eerdere groepen uit onder meer Turkije en Marokko en later uit voormalig Joegoslavië, Eritrea en Syrië. ‘Op dit moment is het heel divers,’ aldus Gerben.
Opvang
Volgens de directeur begint goed onderwijs bij gezien worden. Veel leerlingen hebben ingrijpende ervaringen achter de rug of zijn niet uit eigen keuze naar Nederland gekomen. ‘Het begint met zeggen: jij bent hier welkom en we gaan met jou aan het werk.’ Daarbij wordt gekeken naar wat een leerling al kan, ook als dat buiten taal ligt.
Visie
Ithaka kiest bewust voor meertalig onderwijs, waarin de thuistaal van leerlingen wordt benut. ‘Je bent al iemand,’ zegt Gerben. ‘Niet omdat je het Nederlands nog niet beheerst, ben je er nog niet.’ Door nieuwe kennis te koppelen aan bestaande kennis in de moedertaal, wordt leren volgens hem effectiever.
Initiatief
Die visie kreeg concreet vorm in een nieuw project met meertalige onderwijsassistenten. Dit zijn docenten met een onderwijsachtergrond uit andere landen die leerlingen ondersteunen in hun eigen taal. Zij helpen bij het leggen van de brug tussen thuistaal en Nederlands. ‘Dat werkt eigenlijk best goed,’ zegt Gerben.
Ontwikkeling
Het project loopt inmiddels drie jaar. In de eerste fase werkten vijf meertalige onderwijsassistenten op Ithaka. In de huidige fase zijn er twee actief op de school en twee op reguliere middelbare scholen in Utrecht. Het initiatief draagt niet alleen bij aan het leerproces van leerlingen, maar biedt ook kansen op de arbeidsmarkt voor docenten met een migratieachtergrond.
Resultaat
De eerste resultaten zijn zichtbaar. Eén onderwijsassistent is inmiddels doorgestroomd naar een functie als docent op Ithaka, een ander werkt op een reguliere school. ‘Dat zijn twee hele mooie voorbeelden,’ zegt Gerben. ‘Dan zie je dat het echt werkt.’
Toekomst
Volgens de directeur is meertaligheid geen uitzondering meer, maar de toekomst van het onderwijs. Dat vraagt om taalsensitiviteit van docenten. ‘Je hoeft niet alle talen te spreken,’ zegt hij. ‘Maar je moet wel oog hebben voor de rijkdom die leerlingen meebrengen.’
Jubileum
Het vijftigjarig bestaan van Ithaka wordt dit jaar uitgebreid gevierd. Op het programma staan onder meer een archiefopening, filmvertoningen van oud-leerlingen onder de titel De Waarde van Welkom, een symposium en een afsluitend feest. Daarmee staat de school niet alleen stil bij haar verleden, maar ook bij de toekomst van het nieuwkomersonderwijs.
Foto: Ithaka School